Şengül Can’ın Devamsız’ı ve Bir Bütünsel Anlatının Çıkarsaması: Arayışlar

Aydın Meral

Her öykü bir anlam yumağıdır. Kendi bağlamının sonucu ve kendi içeriğinin oluşturumcusu. Ve yazar burada bazen belki de sadece aktarıcıdır. Şengül Can’ın öykülerinde de yazar; olanların, oluşanların, süreç ve sonuçların aktarıcısıdır: Bireyin, toplumunun, nesnelerin ve alımlamaların okuyucuya peşkeşidir.

Flu bir ön planın akışının olduğu ama art alanda toplum ve bireyin hummalarının uğultusu gelen öykülerde insan dışı karakterlerin varlığı da olay/kurgu akışının oluşmasına katkı sunmuş ve bu uğultuların oluşturduğu sessizliğin sonucu bir fesleğendir.

Kimi öykülerde olaysal anlatım yerine ağırlığın gözlemlere verildiği ve bunlara eklemlenen düşünsel cümleler, öykülerin kimliklerini oluşturmalarında belirgin bir rol almıştır. Bu cümlelerdeki kısalık, okuyucu için okumanın akıcılaşmasını sağlayarak yalın bir okuma edimi yaşamasına zemin hazırlamıştır.

Öykülerin işlediği temaların yelpazesinde geleneksel aile yapısına ilişkin değinmeler, bireylerin çıkmazları ve çıkış arayışlarına yönelik ifade edişler de öykülerin konu çeşitliliğine katkı sunmuştur. Bu öykü anlatımlarında yer yer denk gelinen bilinçakışı tekniği kulanımı, yazarın bilişine ilişkin bir haritalama örneğine tanıklık ettirmekte: Kesişmeler, savrulmalar, toplumsal kopuşlar, aidiyetler ve bunların oluşturduğu bütünleşik bağlamların tamamı.

Nesne ve insan arasındaki duygu aktarımları olay akışının tümleşmesini sağlamış ve durağan anlatımı içinde devingen bir oluş halini oluşturmuştur ve bu metinlerin akıcılığına olumluluk katan bir diğer yöndür. Bazen bu akıcılıkların tam ortasında karakterlerin huzursuzluğu nükseder ve karakteri arayışlara evriltir. Kendi sesini bulma evrilmesi… Özellikle de kadının var oluşunu somutlaştırma ve sesini bulma arayışları…

Yazarın sağlayabildiği bir diğer özgünlük de standartlaşmış dil kodlarının ötesine geçerek yerel dilsel renkleri öykülerine katması ve sözcük/kavram zenginliğini bir üst noktaya taşımasıdır. Bunu yaparken de dilin toplumsal bağlamı içinde oluşturulması dil-kültür ilintisini gösterebilmiştir.

Yüklemsiz –eksiltili- cümlelerin varlığı düz metni metinsel sınırlılığından çıkarıp şiirsel bir anlamlandırma ve sesletim olanağı da vermiştir. Bu kullanım, zaten akıcı olan öykülerin okuyucu için daha da berrak bir okuma olanağı sunmuştur. Ayrıca bu yön, okuyucuya kurgu içi boşluklar oluşmasını ve bunun da okuyucunun okuma sürecinde etkin olmasını ve kurguyu tamamlama için bir zihinsel alan yaratma olanağı oluşturmuştur.

Öykülerdeki ben dili kullanımı, karakterlerin düşünüşlerine hâkim bir konumda kullanılmış. Bu kullanış, o anlatıcısının tanrısal bakışındaki kullanım üstünlüğüne denk bir konumdadır ve öykü örgüsünün niteliğini arttırmıştır. Kimi öykülerde aynı anda kullanılan bu ben ve o anlatıcılar, anlatımsal çeşitleme sağlamış ve metine olan bakış açılarını genişletmiştir.

Sıradanların yaşamını ve olağanlıklarının örgüye dahil edildiği metinlerde kent varoşlarının betimselliğine karakterlerin var olandan çıkış arayışlarını işleyen yazar, kiminde çocuk zihnide masalları kaçılacak yer olarak kurgulamış ve bu da anlatısal bir katman oluşturmuştur.

Metinsellik, bağlam, anlatış, örgü bütünlüğü içinde bakıldığında teknik olarak gözlemlenen bir yazarlık olgunluğundan bahsedebileceğimiz Şengül Can’ın Devamsız kitabında şiirsel dilin ritmi naif bir anlatım gücü sağlamıştır. İçerik olarak işlenen kadın sorunları, aile içi yoksunluklar, geri kalışlar ve bunlardan ötürü karakterlerin devinimlerine tanık olan bir sürece sokulan okuyucuların zihninde betimsel bir yapı oluşturulmaktadır. Olay akışının silikleştirilerek kelimelerin, cümlelerin ve anlamların başatlık kurmasına olanak sağlayan dilsel kullanım, yazarın olay anlatımındaki amacını da okuyucunun keskin olarak hissetmesini/anlamasını sağlamıştır. Okuyucunun gözüne sokulmaya çalışan militanca anlatımlar bir süre okuyucuda sonra sloganvari bir alımlama oluşturur ancak Can’ın öykülerinde bu olumsuzluklar yok ve okuma süreci bittiğinde başarılı bir bütünlüğü görmekteyiz.

Hem öykü bu değil miydi: Az, öz ve tümlüğü kendinde tamamlayan kısalık…

Devamsız, Şengül Can, Can Yayınları, İstanbul 2019, 120 s.

İlginizi Çekebilir

baymavislotbarportbetgrand pasha bet