Avrupa’da Demokrasi Üzerine Düşünceler

Leyla Mihrinaz Engin

Ahmet Fethi tarafından Türkçeye çevrilmiş olan Avrupa’da Demokrasi Üzerine Düşünceler adlı kitapta, Yeni İtalya (Giovine Itallia) adlı gizli devrimci örgütün kurucusu olan Giuseppe Mazzini’nin düşüncelerine yer verilmiştir.

Avrupa’da Demokrasi Üzerine Düşünceler adlı kitapta Giuseppe Mazzini, demokrasi, Bentham, Saint-Simonculuk, Kominizm, Ulusallık ve Kozmolitizim, Foureir’lik hakkında yorumlarda bulunmuş, öğreti mahiyetinde samimi bir dille düşüncelerini okuyucularıyla paylaşmıştır.

Dönemin düşünür ve bir siyasi akımın öncüsü olan Giuseppe Mazzini’nin düşünceleri oldukça ağır, kavranması zor ve son derece insanidir. Ancak, kitabın içeriğine, Giuseppe Mazzini’nin fikirlerine odaklanmaktansa, orijinal dilden Türkçeye çevrilmeye çalışılan kitabın çevirisindeki aksaklığa takılabilirsiniz. Çünkü kitabın içeriği çevirisinin iyi olmasıyla ilgilidir.

Büyük bir sorumluluk gerektiren çeviri, rahat bir dil, kısa cümleler, anlaşılır bir uslup kullanmayı, imla kurallarına uymayı da gerektirir.

Kitapta çeviriden de kaynaklı cümlelerde anlam ve zaman kopukluğu olduğundan, okuyucu olarak okuduğunuz cümleyi anlamak için tekrar okuma gereği duyabilirsiniz. Paragraf olarak baz alınan birçok yazı aslında içerik olarak bir önceki paragrafa aittir. Cümleler oldukça uzun çevrildiğinden, anlamda bütünlük kopukluğu söz konusu olmaktadır.

 Dikkati çekebilecek hatta dağıtabilecek bir örnek verecek olursak; bazıları ise Orta Çağ küçük İtalyan demokrasilerinin sürekli tekrarlanan huzursuzluklarını anıyorlar; sanki bir anayasayı uygulamak ve geliştirmekle görevli yorumcuları bulunan geleceğin temsili demokrasisi ile demokrasi ilkesinin yalnızca şefleri seçiminde kendini gösterdiği, yurttaşları ve şefleri bağlayan ve yönlendiren bir anayasanın bulunmadığı ve dolayısıyla iktidarın kötüye kullanılmasına karşı tek çarenin başkaldırı olduğu kentlerin demokrasisi arasında tarihsel bir benzerlik kurulabilirmiş gibi… Maalesef soluksuz okunması gereken bu cümlede anlam kargaşası var. Benzer cümleleri kitabın birçok sayfasında görmek mümkündür.

Kitapta çeviriden kaynaklı imla kurallarını da incelemekte fayda var. Oldukça sık kullanılan noktalı virgül (;) işareti gereğinden fazla kullanılmıştır. Noktalı virgülden sonra bir önceki cümleyi bağlayacak, pekiştirecek açıklama ya da detay beklerken,  anlam ya da içerikten uzak bir cümleyle karşılaşabilirsiniz. Birçok cümlede noktalı virgül yerine sadece nokta (.) kullanılabilirdi çünkü aslında bir önceki cümle bitmiştir.

Yirmi dördüncü sayfada “kafasında” diye başlayıp “çağırır” diye biten bir cümlede “kim” öznesini arayabilirsiniz. Ve yine aynı sayfada cümle içerisinde kullanılan “demokrasi” kelimesinin hem küçük harfle hem de büyük harfle yazılmış olduğunu bir dikkat bozukluğuna yorumlamak mümkündür.

Yine aynı sayfadan bir örnekle ile ilerleyecek olursak, “…eğer ahlaki ilerleme önde olmazsa…” belirlemesini dayanamayıp inceleme ihtiyacı duydum. Ahlaki ilerleme ne demektir? Ahlaki değerin kimden veya neden ileri olması gerekiyor? Sözü edilen ahlaki değerin içinde neler var? “…olasılıkla az sayıda kişinin zaten gereğinden fazla olan zenginliğine zenginlik katarsınız” cümlesindeki “olasılık” ile devam eden “az sayısı” tezattır. Olasılık varsa az ve çokluğu belli değildir. “olasılık” varsa “zaten” gibi kesin bir yargı olmaz. “Zenginlik” kelimesinden kasıt “maddi mi manevi m?” olduğu anlaşılmamaktadır. Verilmek istenen mesaj; eğer ahlaklı bir üretim ve tüketim olmazsa kazanç olmaz, ise, Takip eden şu cümleler düşünceyi yine dağıtmaz mı. “Hatta egoizmi artırırsınız.” Egoizmi arttıran kim? Anlaşılmıyor.  Eğer tüketici olarak egoizmi biz artırıyorsak o zaman “katarsınız” kelimesinin “katarsanız” olması gerekmez mi? “Egoizm” derken “tüketicinin mi veya üreticinin mi?” egoizmi demek isteniyor belli değil.

Kitabı okudukça kitabın orijinal dilini bilmeyi ve karşılaştırma yapma ihtiyacı da duyabilirsiniz.

Uzun cümlelerde önümüze çıkabilecek aksiliklerden biri zaman kargaşası olabilir. Orijinal dilinden dilimize aktarılmış olan Avrupa’da Demokrasi Üzerine Düşünceler kitabında, maalesef şimdiki zamanla başlayıp geniş zamanla biten,  geçmiş zamanla başlayıp dili geçmiş zamanla biten cümleler de söz konusudur. Ve yine “ben” ile başlayıp “siz” ile biten, “biz” ile başlayıp “sen” ile biten cümlelere de rastlamak mümkündür.

İnceleme ve eleştirim uzayıp gidebilir ancak değinmek istediğim husus, insanların okumaya ve düşünmeye üşendiği, kendilerine yettiği oranda bilgi edindikleri ve bilgiyi internet, sosyal ağ gibi hazır ortamlarda elde edebildiği bugünkü uzay çağımızda okuyucuya sunulacak olan kitap daha açık seçik, anlaşılır bir tarzda olmalıdır.

Kitabın No ll. bölümünde yazılar biraz daha anlaşılır dildedir. Genel anlamda Giuseppe Mazzini’nin düşüncesinin özünde inanç ve eğitim birliği yattığı kanaatine ulaşırsınız. Siyasal eğitime dinsel birliğin kazandırılmasıyla demokrasiye ulaşılacağı tezi savunulmuştur. Üzerinde tartışılmaya değer bir konudur çünkü özünde bireysel özgürlük yatıyorsa, bireysel özgürlük kavramının içinde din, inanç özgürlüğü de yatacağından bireye “dinsel ilke kazandırımı” dayatma olmaz mı? İnançtan söz edilebilir mi? Bu anlamda iki yüzyıldır düşünceleri benimsenmiş olan Giuseppe Mazzini’nin düşüncelerine saygı göstermek gerekir.

Hiçbir kitap özü ve dili itibariyle değersiz değildir. Ancak bir düşünce ve felsefeyi başka bir dilden bilinen dile aktarmanın sorumluluğu büyüktür. Giuseppe Mazzini’ye ait soyut ve somut kavramların yan yana betimlenmesi, o günkü çağa hitap etmiş olabilir ancak yeni bir çeviri olması itibariyle o çağa hitap eden düşünceler özünden uzaklaşılmadan bu çağa uyarlanabilirdi.

Avrupa’da Demokrasi Üzerine Düşünceler kitabı, Mazzini’nin düşüncelerini merak eden okuyucuyu başka kaynaklara sevk edeceğinden araştırma ve okumanın önünü açacaktır.

avrupademokrasi

Avrupa’da Demokrasi Üzerine Düşünceler, Giuseppe Mazini, Çev. Ahmet Fethi, Köprü Kitapları, İstanbul 2014, 112 s.

İlginizi Çekebilir

betpas

canlı bahis

güvenilir bahis siteleri