Duchamp ya da Mimar Sinan

YUJA DAB • @yujadab

Pisuvar sizin için ne ifade ediyor? 16. Yüzyılda Mimar Sinan tarafından yapılan Çoban Mustafa Paşa Camii’nin 21. Yüzyılda tuvaleti mermerlerle kaplatılarak pisuvarlar eklenmiş. Pisuvarları gören bazı vatandaşlar da din açısından hiç hoş olmadığını ifade etmişler. Ortada yüzyıllara meydan okuyarak ayakta kalan, direnen bir eser var. Peki, sizin için sanat ne ifade ediyor? Sanatçıya, mimara, işçiye, taşa haksızlık değil midir bu? Sadece dini ahlaka ters düşüyor diye değil aynı zamanda bir mirasın tüm ahengini bozuyor diye karşı çıkmamız gerekmez miydi bu duruma? Kişi bildiğiyle süzgeçler her olayı. Öyle değil miyiz, ne biliyorsak o kadarını yorumluyoruz. Geri kalan bölüm geride kalmıştır. Çoban Mustafa Paşa, Mısır Valiliği yapmıştır. Başarılarından ötürü ödüllendirilmiştir. Türbesi de adının verildiği külliyeye defnedilmiştir. Biz, neden değerlerimize dokunma gayesi içinde bulunuruz ki? Üzerine işeyelim diye mi? Eser, yapılma amacını, ruhunu, var olma nedenini neden bizler sayesinde yitirmek zorundadır? Yapmamız gereken yegâne şey; geçmişimizi, tarihimizi, dini değerlerimizi, estetik kaygımızı diri tutmak. Sahip çıkmak.

1917, Marcel Duchamp adında bir dahi adına “hazır yapım sanat eseri” denilen bir olguyu dışarıya çıkarıyor. Amacı klasik sanat anlayışından, yaratma tutkusundan uzak fikirlerin canlandırılması.

“Çeşme” adlı eseri büyük şok etkileri yaratmıştır, sanat çevrelerince. Bir pisuvar satın alıp, üzerine isim ve tarih ekledikten sonra Bağımsız Sanatçılar derneğine gönderiyor. Bu derneğin kurucularından biri de Duchamp’tır. Ancak, gönderilen binlerce eser arasından sadece bir eser reddediliyor o da “Çeşme”dir. Çünkü bu sadece basit bir pisuvardı ve hazır bir nesneydi. Komite bunun sanat eseri değeri taşımadığını belirtince Duchamp, Bağımsız Sanatçılar derneğinden ayrılmıştır. Onun felsefesi şuydu:

“Her zaman fikir önde gelir, görsel değil”

Çeşme, modern sanatın en büyük eseri olarak kabul edildikten sonra var olan tüm tabular yıkılmaya başlanmıştır. Sanat gerçekte nedir? Sanat ne için vardır? Sanat var mıdır? Bir esere eser diyebilmek için belirli kurallar var mıdır? Peki ya sizce? Mimar Sinan bizim için ne kadar değerlidir? Başınızı tavana kaldırıp, saflığın temeline değene kadar sorgulayın ve sorulara cevap arayın.